ILYO / Neumann / Olesik / Tak brzmi młodość

Dyrygent Przemysław Neumann Wykonawcy International Lutosławski Youth Orchestra Zofia Anna Olesik – skrzypce Program Grażyna Bacewicz Uwertura na orkiestrę Jean Sibelius Koncert skrzypcowy d-moll op. 47 Modest Musorgski Obrazki z wystawy (w orkiestracji Maurice’a Ravela) International Lutosławski Youth Orchestra (ILYO) to międzynarodowa orkiestra, którą tworzą niezwykle utalentowani studenci i młodzi absolwenci uczelni muzycznych z całego świata. Skład zespołu jest wybierany co roku spośród setek zgłoszeń. To jeden z nielicznych takich projektów w Europie. Orkiestra ILYO występowała m.in. w Gewandhausie w Lipsku, w berlińskim Konzerthausie czy Narodowym Forum Muzyki we Wrocławiu. Co roku koncertuje także w Filharmonii w Szczecinie, która jest organizatorką projektu od początku jego istnienia (2013 rok). „Grażyna Bacewicz to niewątpliwie fenomen twórczy, fenomen wręcz w skali światowej” – pisał w 1964 roku Stefan Kisielewski. Kompozytorka była istotnie wulkanem energii. Tworzenie muzyki łączyła z powodzeniem z karierą światowej klasy skrzypaczki-wirtuozki. Pierwsza wojna światowa była scenerią jej dzieciństwa, druga kontekstem, w którym narodził jej pierwszy utwór orkiestrowy – Uwertura na orkiestrę. Napisana w 1943 roku w okupowanej przez Niemców Warszawie, jest krótką, lecz niezwykle wyrazistą kompozycją, łączącą rytmiczny impet z pełnymi ekspresji kontrastami. W przeciwieństwie do Bacewicz, Jean Sibelius, choć marzył o karierze wirtuoza skrzypiec, nigdy nim nie został. Jego ambicje instrumentalisty zostały skutecznie poskromione podczas przesłuchań do Orkiestry Filharmonii Wiedeńskiej. Werdykt jury – „nieźle” – opatrzony był jednak także dyskretną sugestią, by artysta rozważył inną drogę zawodową. Tak też uczynił, stając się jednym z najwybitniejszych skandynawskich kompozytorów w historii. Jego Koncert skrzypcowy należy dziś do najchętniej słuchanych dzieł tego gatunku. To arcydzieło, którego prawdopodobnie sam Sibelius nigdy nie byłby w stanie zadowalająco wykonać jako solista. Być może właśnie jego niespełnione marzenie o karierze skrzypka-wirtuoza było zarówno przyczyną powstania tego znakomitego utworu, jak i tego, że kolejnego koncertu skrzypcowego już nigdy nie napisał. Obrazki z wystawy – pierwotnie skomponowane przez Modesta Musorgskiego jako rozbudowany, dziesięcioczęściowy cykl miniatur fortepianowych – pozostają do dziś jego najsłynniejszym dziełem, choć ogromną część swojej popularności zawdzięczają Maurice’owi Ravelowi (1875–1937). Pół wieku po powstaniu oryginalnego utworu, francuski kompozytor opracował go na wielką orkiestrę symfoniczną, przekształcając utwór w olśniewający popis barw i katapultując dzieło do kanonu repertuaru koncertowego. Obrazki to muzyczna odpowiedź Musorgskiego na pośmiertną wystawę prac jego przyjaciela – malarza, architekta i scenografa Wiktora Hartmanna. Kompozytor przełożył na język dźwięków dziesięć najbardziej sugestywnych dzieł artysty, tworząc cykl o niezwykłej sile obrazowania. Jednocześnie wprowadził do narracji własną obecność w postaci powracającej Promenady – muzycznego motywu-przewodnika, który prowadzi słuchacza od obrazu do obrazu. Geniusz Musorgskiego i jego niezwykła zdolność malowania świata dźwiękiem inspirowały kolejne pokolenia twórców. Powstało kilkadziesiąt różnych opracowań orkiestrowych fortepianowego arcydzieła. Żadne jednak nie dorównuje kunsztem, kolorytem i precyzją wersji Ravela. To najbardziej znana symfoniczna osłona kompozycji, która od ponad stulecia niezmiennie fascynuje i porusza słuchaczy. Aleksandra Bednarska Czas trwania koncertu (łącznie z przerwą): ok. 110 minut